POŁOŻENIE I HISTORIA

Dane

Gmina Aleksandrów powstała w 1973 roku w wyniku ogólnokrajowej reorganizacji  terenowej administracji państwowej.

Położona jest w środkowej części powiatu piotrkowskiego z nieznacznym przesunięciem ku wschodowi na prawym brzegu rzeki Pilicy. Sąsiaduje  z gminami:

 - od północy z gminą Mniszków ,

 - od wschodu z gminą Paradyż i Żarnów,

 - od południa z gminą Przedbórz, 

 - od południowego zachodu z gminą Ręczno,

 - od zachodu z gminą Sulejów.

                Gmina ma kształt nieregularnego, wydłużonego z północy na południe wieloboku  o powierzchni 144 km2. Na północy granicę stanowią lasy dochodzące do drogi Łódź-Radom. Najbardziej na południe wysunięta jest zachodnia część gminy. Granicę stanowi tu strumień wpadający do Pilicy. Najbardziej na wschód sięgają łąki  na prawym brzegu rzeki  Czarnej w pobliżu wsi  Siucice Kolonia. Zachodnią granicę gminy stanowi w większości rzeka Pilica, której zakole w pobliżu Zygmuntowa jest najbardziej wysunięte na zachód. Od ujścia rzeki Czarnej Malenieckiej do Pilicy w pobliżu wsi Ostrów gmina biegnie na wschód od rzeki Pilicy przez obszary leśne. 

                  Główną oś gminy stanowi droga Łódź- Radomsko, która na terenie gminy  ma kierunek N-S. W środkowej części gminy, w odległości 2 km od głównej drogi znajduje się Aleksandrów, siedziba władz gminnych. 

                   Nawiązując do historii  warto przypomnieć, że obszar obecnej gminy położony w obrębie historycznej dzielnicy Małopolski stanowił w czasach piastowskich zachodni skrawek prowincji sandomierskiej, a później województwa sandomierskiego.

                   W czasach Księstwa Warszawskiego  podporządkowany był  Departamentowi Radomskiemu. Po Kongresie Wiedeńskim władze Królestwa Polskiego przebudowały poprzedni podział administracyjny na województwa, obwody i powiaty.                                

                  W nowej strukturze omawiany  obszar pozostał w granicach województwa sandomierskiego w obwodzie opoczyńskim, który obejmował powiaty : opoczyński, konecki i  szydłowiecki. Teren gminy znalazł się  wówczas w powiecie opoczyńskim

                   W marcu 1837 r. województwa zostały przemianowane na gubernie, a w październiku 1942 r. obwody na powiaty , te zaś na okręgi. Teren gminy znalazł się wtedy w obrębie Guberni Radomskiej na peryferiach powiatu opoczyńskiego. Stan ten trwał do roku 1867,kiedy to nastąpił podział powiatu opoczyńskiego. Z jego południowej części utworzono powiat konecki.

Granica powiatów przebiegała na terenie dzisiejszej gminy od rzeki Pilicy na wschód wzdłuż granic wsi  Szarbsko, Dąbrówka i stąd  na południe wzdłuż granic wsi  Stara, Niwa Wolińska, Wólka, Reczków, Wacławów. 

               Po wyłączeniu powiatu koneckiego w powiecie opoczyńskim pozostały gminy : Niewierszyn  z siedzibą w Aleksandrowie, Machory z siedzibą w Marcinkowie i Radonia  z siedzibą w Mniszkowie. W skład tych gmin z dzisiejszego terenu gminy Aleksandrów wchodziły wsie : 

Gmina Niewierszyn   -   Aleksandrów, Borowiec, Ciechomin, Dębowa Góra, Janikowice, Kalinków, Kamocka Wola, Kawęczyn, Kotuszów, Marianów, Niewierszyn, Ostrów, Rożenek Ruda, Stefanów, Wiatka, Zalesie.

Gmina Machory  -   Brzezie, Justynów, Siucice, Wolica.

Gmina Radonia    -   Dąbrowa, Jaksonek, Taraska, Włodzimierzów

                 Tak więc obszar gminy znalazł się na krańcach dwóch powiatów - stanowił bowiem południowo - zachodnią część powiatu opoczyńskiego i północno - zachodnią część powiatu koneckiego. W guberni radomskiej pozostał do 1915 r., a następnie po wybuchu I - szej  wojny światowej znalazł się w austriackiej strefie okupacyjnej. Po powstaniu niepodległej Polski powiat opoczyński  i konecki weszły w skład województwa kieleckiego i pozostały w nim do 1975 r., na krótko tylko przechodząc do województwa łódzkiego / w kwietniu 1939 r. zostały włączone do województwa łódzkiego, a w maju 1950 r powróciły  w granice województwa kieleckiego.

                 W  okresie  okupacji  hitlerowskiej  teren  gminy  należał  do  Generalnej  Guberni Dystryktu  radomskiego.  Dochodząc  do  okresu  okupacji  hitlerowskiej  należy  wspomnieć  o  walkach  toczących  się  na  tym  terenie  z  okupantem.  Pamięć  bowiem o tych dniach jest wciąż żywa, szczególnie wśród starszej generacji społeczeństwa. Tereny gminy otoczone lasami sprzyjały prowadzeniu walk partyzanckich. Już na początku okupacji powstały na terenie gminy komórki Związku Walki Zbrojnej.   Początkowo  ich  działalność polegała na werbowaniu członków, organizowaniu sztabów itp. Na początku 1943 r. na teren gminy dotarła piotrkowska organizacja PPR (Polska Partia Robotnicza) organizując przy  pomocy miejscowych  działaczy  komórki  PPR  w  Dąbrowie , Zygmuntowie ,  Janikowicach, Niewierszynie, Władysławowie. Wielu mieszkańców gminy w okresie okupacji należało      do PPR i GL (Gwardia Ludowa), a także AK (Armia Krajowa). Dlatego ze  strony okupanta dotknęły ludność prześladowania i represje. Pod pretekstem walk  z partyzantami hitlerowcy dokonali krwawej pacyfikacji wsi Zygmuntów.

                30 listopada cała wieś Zygmuntów została spalona, a 46 jej mieszkańców zamordowanych. Obecnie w miejscu pacyfikacji stoi obelisk ku czci pomordowanych wystawiony w 1966 r. przez społeczeństwo powiatu koneckiego. Również w Dąbrowie nad Czarną hitlerowcy rozstrzelali w 1944 r. 20 członków AK. W pobliżu mostu na Czarnej widnieje płyta upamiętniająca miejsce straceń.             

                Po  wyzwoleniu  kraju  w  1945 r.  władze  Polski  Ludowej  przywróciły na uwolnionych spod okupacji terenach przedwojenny podział administracyjny. Zmiany   w okresie powojennym obejmowały : 

 - utworzenie w 1954 r. gromad w Aleksandrowie, Dąbrowie, Dąbrówce,  Rożenku i Skotnikach.

 - zlikwidowaniu w 1969 r. gromad w Dąbrówce i Rożenku.

 - utworzenie w 1973 r. gminy Aleksandrów w skład której weszły dawne gromady :   Aleksandrów,  Dąbrowa,  Skotniki,  (bez wsi Józefów Stary,  Faliszew Reczków Stary)  oraz  część  gromady  Skórkowice  z  miejscowościami  Wolica,  Justynów, Siucice Siucice Kolonia, Skumros.

              Należy zaznaczyć, że miejscowości leżące na obszarze dzisiejszej gminy związane były z Opocznem i Końskimi /siedzibami dawnych powiatów / tylko administracyjnie.  Po wprowadzeniu dwustopniowego podziału administracyjnego kraju w 1975 r. gmina znalazła się w obrębie województwa piotrkowskiego.

            Od 1990 roku w wyniku nowego podziału administracyjnego państwa gmina Aleksandrów znajduje się w powiecie piotrkowskim i liczy 32 sołectwa.

Obecnie gmina ma typowo rolniczy charakter. Przeważają gleby klasy V i VI.

Przemysł zbożowy, który dominował na terenie gminy przed 1989 rokiem, przestał obecnie prawie istnieć. Nowe warunki ekonomiczne wywołane przechodzeniem od gospodarki uspołecznionej do wolnorynkowej, spowodowały upadek między innymi sektora społecznego „Samopomoc - Chłopska”. W sferze tego  sektora znajdował się przemysł zbożowy. Zajmował się on przetwarzaniem zbóż na mąkę i otręby, które wykorzystywane były  do produkcji pieczywa w spółdzielczych piekarniach oraz na sprzedaż ludności.  Ponadto prowadziły one działalność usługową   w postaci przerobu ziarna zbóż na śrutę, którą rolnicy traktują jako paszę dla zwierząt. Przemysł ten oparty był na młynach napędzanych siłą wody.

Przemysł drzewny bazujący na miejscowych zasobach drewna występuje w postaci tartaków, zlokalizowanych na obszarze Skotnik i Dąbrowy nad Czarną.

Tradycje rzemiosła, bogate jeszcze w początkach naszego wieku, obecnie nie są kontynuowane. Opisywany teren słynął  głównie z garncarstwa i kowalstwa. 

Na dzień 1.01.2005r. gmina Aleksandrów liczy 4 892 mieszkańców.